कार्य आणि बल यावर आधारित टेस्ट

बल या घटकावर 20 बहुपर्यायी प्रश्न

11. 'संवेग' म्हणजे काय?

a) वस्तुमान आणि त्वरण यांचा गुणाकार
b) वस्तुमान आणि वेग यांचा गुणाकार
c) बल आणि विस्थापन यांचा गुणाकार
d) वस्तुमान आणि आकारमान यांचा गुणाकार

योग्य उत्तर: b) वस्तुमान आणि वेग यांचा गुणाकार
स्पष्टीकरण: संवेग (p) = वस्तुमान (m) × वेग (v). ही एक सदिश राशी आहे.

12. जर वस्तूवर कोणतेही बाह्य बल कार्य करत नसेल, तर त्याचा संवेग:

a) वाढतो
b) कमी होतो
c) स्थिर राहतो
d) शून्य होतो

योग्य उत्तर: c) स्थिर राहतो
स्पष्टीकरण: न्यूटनच्या गतीच्या पहिल्या नियमानुसार, बाह्य बल नसल्यास वस्तूचा संवेग स्थिर राहतो (संवेगाच्या संरक्षणाचा नियम).

13. ताण बल (Tension force) हे कोणत्या प्रकारचे बल आहे?

a) असंपर्क बल
b) संपर्क बल
c) चुंबकीय बल
d) विद्युत बल

योग्य उत्तर: b) संपर्क बल
स्पष्टीकरण: ताण बल हे दोरी, दोरकाम किंवा रॉड यांसारख्या वस्तूंद्वारे प्रसारित होणारे संपर्क बल आहे.

14. 'केंद्राभिसारी बल' म्हणजे काय?

a) वर्तुळाकार मार्गावर फिरणाऱ्या वस्तूवर केंद्राकडे कार्य करणारे बल
b) केंद्रापासून दूर कार्य करणारे बल
c) सरळ रेषेत कार्य करणारे बल
d) गुरुत्वाकर्षण बल

योग्य उत्तर: a) वर्तुळाकार मार्गावर फिरणाऱ्या वस्तूवर केंद्राकडे कार्य करणारे बल
स्पष्टीकरण: केंद्राभिसारी बल हे वर्तुळाकार मार्गावर फिरणाऱ्या वस्तूला त्या मार्गावर ठेवण्यासाठी केंद्राकडे कार्य करते. F = mv²/r.

15. पृथ्वीच्या गुरुत्वाकर्षणामुळे होणाऱ्या त्वरणाचे मूल्य किती असते?

a) 1.6 m/s²
b) 9.8 m/s²
c) 6.67 × 10⁻¹¹ m/s²
d) 3 × 10⁸ m/s²

योग्य उत्तर: b) 9.8 m/s²
स्पष्टीकरण: पृथ्वीच्या पृष्ठभागाजवळ गुरुत्वाकर्षणामुळे होणारे त्वरण सरासरी 9.8 m/s² इतके असते (g चे मूल्य).

16. खालीलपैकी कोणते बल सर्वात कमकुवत आहे?

a) गुरुत्वाकर्षण बल
b) विद्युतचुंबकीय बल
c) केंद्रीय बल
d) अणुबल

योग्य उत्तर: a) गुरुत्वाकर्षण बल
स्पष्टीकरण: गुरुत्वाकर्षण बल हे इतर मूलभूत बलांच्या तुलनेत सर्वात कमकुवत आहे, पण ते लांब पल्ल्यापर्यंत कार्य करते.

17. 'बल आघूर्ण' (Torque) म्हणजे काय?

a) बल आणि वेग यांचा गुणाकार
b) बल आणि विस्थापन यांचा सदिश गुणाकार
c) वस्तुमान आणि त्वरण यांचा गुणाकार
d) बल आणि कालावधी यांचा गुणाकार

योग्य उत्तर: b) बल आणि विस्थापन यांचा सदिश गुणाकार
स्पष्टीकरण: बल आघूर्ण (τ) = बल (F) × लंब अंतर (r). हे फिरण्याचा (घूर्णन) परिणाम करते.

18. जेव्हा दोन वस्तू एकमेकांवर बल प्रयुक्त करतात, तेव्हा त्यांच्या संवेगातील बदलाचे गुणोत्तर किती असते?

a) 1:1
b) त्यांच्या वस्तुमानांच्या गुणोत्तराएवढे
c) त्यांच्या वेगांच्या गुणोत्तराएवढे
d) शून्य

योग्य उत्तर: a) 1:1
स्पष्टीकरण: न्यूटनच्या तिसऱ्या नियमानुसार, दोन वस्तूंमधील परस्पर बलांचे परिमाण समान असते, म्हणून संवेगातील बदलही समान (परंतु विरुद्ध दिशेने) असतो.

19. जर वस्तूवर कार्य करणारे सर्व बलांची सदिश बेरीज शून्य असेल, तर वस्तू:

a) त्वरणित होते
b) स्थिर वेगाने गतिमान राहते
c) विश्रांती अवस्थेत राहते
d) b किंवा c यापैकी कोणतेही

योग्य उत्तर: d) b किंवा c यापैकी कोणतेही
स्पष्टीकरण: न्यूटनच्या पहिल्या नियमानुसार, बलांची सदिश बेरीज शून्य असल्यास वस्तू विश्रांती अवस्थेत राहील किंवा स्थिर वेगाने सरळ रेषेत गतिमान राहील.

20. 'आभासी बल' (Pseudo force) म्हणजे काय?

a) गैर-जडत्वीय चौकटीत निरीक्षण केलेले बल
b) दोन प्रभारांमधील बल
c) दोन वस्तुमानांमधील बल
d) अणूंमधील बल

योग्य उत्तर: a) गैर-जडत्वीय चौकटीत निरीक्षण केलेले बल
स्पष्टीकरण: आभासी बल हे केवळ त्वरणीत (गैर-जडत्वीय) संदर्भ चौकटीत दिसणारे बल आहे, जे न्यूटनच्या नियमांनुसार वास्तविक बल नसते.